Ο Ελαιώνας αφορά στην περιοχή στα άκρα του δήμου της Αθήνας και εκτείνεται ως την αρχή των δήμων των δυτικών προαστίων της (εμπίπτει στα διοικητικά όρια των δήμων Αθηνών, Αιγάλεω, Περιστερίου, Ταύρου και Αγ. Ιωάννη Ρέντη και καταλαμβάνει κεντρική περιοχή του οικιστικού ιστού της Πρωτεύουσας). Ιστορικά από την αρχαιότητα η περιοχή περιλάμβανε εκτεταμένη έκταση καλλιέργειας ελαιόδεντρων και είχε ιερό χαρακτήρα.
Από τον 18ο αιώνα ήδη η περιοχή ξεκίνησε να διαμορφώνει το βιομηχανικό της χαρακτήρα που συνεχίζεται αδιάλειπτα έως σήμερα.
Σήμερα ο χώρος που αποκαλείται Ελαιώνας περιλαμβάνει ένα σύνολο από κτίσματα, ποικίλων χρήσεων κυρίως βιομηχανικά συγκροτήματα κάποια από αυτά εκτός λειτουργίας , τον οικισμό Μαρκόνι, κενά οικόπεδα.
Για πολλά χρόνια η περιοχή υπόκειται στην αναποφασιστικότητα των αρχών στην αυθαιρεσία των ιδιωτών και σε ένα γενικότερο νομικό κενό που αφορά στον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα της. Η πολλαπλή διεκδίκηση και η απουσία πρωτοβουλίας έχει οδηγήσει σε μια ισορροπία κενού, και σε ένα αίσθημα αμηχανίας.
Στην περιοχή αυτή μπορεί κανείς να αναγνώσει καταστάσεις μετασχηματισμού της πόλης περασμένων δεκαετιών και είναι μια ειλικρινής κατάθεση της αστικής εξέλιξης μέσω της βιομηχανικής ανάπτυξης. Στη περιοχή συνυπάρχουν βιομηχανικές μονάδες από όλες τις φάσεις της ιστορίας της πόλης σε γειτνίαση πολλές φορές με παλιές βυζαντινές εκκλησίες και ερείπια αρχαίων μνημείων.
Στον Ελαιώνα δεν συναντά κανείς διαβάτες. Κανένας δρόμος δεν μπορεί να σε φέρει τυχαία από κει. Αν κάνεις αποφασίσει να επισκεφτεί την περιοχή έκπληκτος θα διαπιστώσει πως είναι ένας έρημος τόπος που την εγκατάλειψη την διακόπτουν μόνο τα μεγάλα οχήματα που εξυπηρετούν την βιομηχανική δραστηριότητα.
Ο Ελαιώνας είναι ένα δοχείο μνήμης και αχρήστων της πόλης. Ανάμεσα σε σκουπίδια και μπάζα μάρτυρες ακαταστασίας και αναλγησίας, αναπάντεχα συναντά κανείς ερείπια αρχαίου κλέους ή απλά την είσοδο της αυλής ενός Αθηναϊκού σπιτιού, δίπλα στην μάντρα μιας σύγχρονης βιομηχανίας.
Ο Ελαιώνας δεν είναι ένα όμορφο και ευχάριστο μέρος. Δεν προσφέρεται για αναψυχή ή επιπέδου κατοίκηση, για πολλούς θα έπρεπε να μην υπάρχει. Πολύ σύντομα θα αλλάξει εικόνα, θα μεταμορφωθεί σε ένα άνετο χώρο διασκέδασης και κατανάλωσης σβήνοντας όλα τα ίχνη μιας πόλης που μόχθησε να γίνει Μητρόπολη. Τα αλλεπάλληλα ξαφνιάσματα που προκαλούν η τυχαιότητα και η αυθαιρεσία που δομούν το τοπίο –και αποτελούσαν πάγια τακτική της μεταπολεμικής εποχής- θα αντικατασταθούν από τον μεγαλεπήβολο σχεδιασμό που απαιτούν οι νέες ανάγκες του οικονομικά εύρωστου- Ευρωπαίου πλέον- νεοέλληνα.
Ο Ελαιώνας είναι ένα πορτραίτο της πόλης και των κατοίκων της. Κοιτάζοντας κανείς τα ασυνάρτητα στοιχεία του τοπίου και την εγκατάλειψη του αναγνωρίζει την προσωπική του πορεία επιβίωσης και συγκρότησης της αστικής του ταυτότητας, που διαμορφώθηκε μέσα από τις ιστορικές συγκυρίες του τόπου (προσφυγιά, εσωτερική μετανάστευση, αστικοποίηση).
Οι τάσεις της εποχής απαιτούν την εξάλειψη των στιγμάτων του χρόνου. Ο εξωραϊσμός είναι αναπόφευκτος. Η αμηχανία και η περισυλλογή δεν είναι διαθέσεις που έχουν θέση στην σύγχρονη καθημερινότητα του ελάχιστου ελεύθερου χρόνου και της ακόρεστης κατανάλωσης.
Ο Ελαιώνας πρέπει να αλλάξει να δείχνει νέος, καινούργιος, δελεαστικός έτσι όπως ο καθένας πρέπει να φαίνεται.
Δίπλα στην ακόρεστη αισιοδοξία του πλέον «αποκαταστημένου» Έλληνα συνυπάρχει ένα παράλληλο σύμπαν οικονομικών μεταναστών από φτωχές χώρες, Ρόμα, μουσουλμάνων εσωτερικών μεταναστών της Θράκης, ανθρώπων που ακόμα δεν έχουν ενταχθεί στην πόλη. Στοιχεία που πρέπει να εξαλειφθούν από το φαίνεσθε –τουλάχιστον. Τι κι αν πολλές φορές αποτελούν την κινητήρια εργατική δύναμη σε εργασίες που κανείς πλέον δεν καταδέχεται να κάνει και με εργασιακές συνθήκες έξω απ τα πλαίσια του νόμιμου. Η αρχή έγινε με την περιοχή του Γκαζιού όπου σταδιακά οι εγκατεστημένοι ήδη από την δεκαετία του 70 μουσουλμάνοι της Θράκης, έπρεπε σιγά σιγά να παραχωρήσουν τις έτσι κι αλλιώς μισθωμένες κατοικίες τους στα νυχτερινά κέντρα, ακολούθησαν οι Ρόμα του Ελαιώνα που σχεδόν σε μια μέρα εγκατέλειψαν τον καταυλισμό τους, και έπονται και άλλοι, οι ξένοι, οι κάτοικοι του οικισμού Μαρκόνι εργάτες των βιομηχανιών της περιοχής.
Η σύγχρονη ανεπτυγμένη πόλη εκτοπίζει της αδυναμίες της προς τα προάστια.
Σβήνοντας τον Ελαιώνα σβήνεται ένα μέρος της μνήμης. Αναρωτιέται κανείς αυτή η νέα πόλη που δομείται, ποιους περιλαμβάνει και τελικά ποιος μπορεί να είναι μέρος της και με τι κόστος θα μπορέσει να χωρέσει σ’ αυτό το νέο μοντέλο.
Οι μετασχηματισμοί γενούν νέες αμηχανίες. Μεταξύ της ρομαντικής οικολογικής απαίτησης ενός μεγάλου πάρκου και της άνευ όρων ανοικοδόμησης με μεγάλα οικονομικά οφέλη για ορισμένους, στέκει κανείς προβληματισμένος. Το α-κτιστό δεν σημαίνει κενό, οι μεγάλες προσδοκίες που γενούν οι κενοί ή ερειπωμένοι ή κτισμένοι αυθαίρετα χώροι του Ελαιώνα είναι γεμάτοι νοήματα.
Ο Ελαιώνας σήμερα αξίζει προσοχής. Δικαιούται την ευαίσθητη ματιά των κατοίκων αυτής της πόλης. Τα στοιχεία που τον απαρτίζουν είναι μέρος του σώματος και της μνήμης της, τι κι αν φανερώνουν την ηλικία της και τις ταλαιπωρίες της.
Και συ πολυάσχολε αστέ αυτής της πόλης κοίτα αφουγκράσου και μην πετάξεις τίποτα!
ΔΙΚΤΥΟ ΝΟΜΑΔΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ